भीमा कोरेगाव शौर्य दिन – बहुजन स्वाभिमानाचा इतिहास

 

प्रतिनिधी सुजित भगत.

भीमा कोरेगाव शौर्य दिनानिमित्त सर्व बहुजन, मूलनिवासी समाजाला हार्दिक शुभेच्छा.

१ जानेवारी १८१८ रोजी भीमा नदीच्या काठावर झालेली भीमा कोरेगावची लढाई ही केवळ दोन सैन्यांमधील संघर्ष नव्हता, तर ती अन्याय, अत्याचार आणि गैर-बराबरीविरोधातील बहुजनांचा ऐतिहासिक बंडखोरीचा प्रतीकात्मक क्षण होता.

त्या काळातील सामाजिक व्यवस्था वर्णव्यवस्थेवर आधारित होती. बहुजन समाजावर शतकानुशतके अन्याय, अपमान आणि बहिष्कार लादला गेला होता. पेशवाईच्या राजवटीत ब्राह्मण वर्चस्वाखाली बहुजन समाजाला माणूस म्हणून जगण्याचा हक्कही नाकारला जात होता. अशा परिस्थितीत भीमा कोरेगावची लढाई म्हणजे ब्राह्मणशाही अत्याचाराविरुद्ध बहुजन स्वाभिमानाचा उद्रेक होता.

या लढाईत लढणारे बहुतेक सैनिक महार, मांग, मातंग यांसारख्या तत्कालीन दलित-बहुजन समाजातून आलेले होते. सामाजिक गुलामगिरीत पिचलेल्या या लोकांनी रणांगणावर अपूर्व शौर्य दाखवले. संख्येने कमी असूनही त्यांनी पेशवाईच्या सैन्याला रोखले. त्यामुळे भीमा कोरेगाव हा विजय केवळ सैनिकी नव्हे, तर मानवी प्रतिष्ठेसाठीचा, समानतेसाठीचा आणि आत्मसन्मानासाठीचा विजय ठरला.

आज भीमा कोरेगावकडे पाहताना हा इतिहास द्वेषाच्या नजरेतून नव्हे, तर सामाजिक न्यायाच्या दृष्टीने समजून घेणे आवश्यक आहे. हा संघर्ष कोणत्याही व्यक्ती किंवा जातीविरुद्ध नाही, तर अन्यायकारक व्यवस्थेविरुद्ध होता. भीमा कोरेगावची प्रेरणा म्हणजे गुलामगिरी स्वीकारायची नाही, अन्यायाविरुद्ध उभं राहायचं आणि समतेच्या मूल्यांसाठी लढायचं.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी या विजयस्तंभावर जाऊन अभिवादन केले, कारण त्यांना या लढाईतून बहुजन समाजाच्या स्वाभिमानाची आणि संविधानिक मूल्यांची बीजं दिसली. आजही भीमा कोरेगाव शौर्य दिन हा संविधान, समानता, बंधुता आणि न्याय या मूल्यांची आठवण करून देतो.

भीमा कोरेगाव म्हणजे इतिहासातील एक दिवस नाही, तर तो बहुजनांच्या स्वाभिमानाचा, संघर्षाचा आणि जागृतीचा सतत चालू असलेला लढा आहे.

जय भीमा!

जय संविधान!